Rehber · Planlama
Servis Güzergâhı Nasıl Planlanır?
Bir servis güzergâhı, adreslerin haritaya işaretlenmesiyle kurulmaz. Güzergâh; kimin nerede oturduğu, hangi saatte hangi yolun tıkandığı ve aracın hangi sokağa girebildiği birlikte düşünüldüğünde ortaya çıkar. Aşağıda uyguladığımız beş adımı sırayla anlattık.
Adım 1
Adres ve vardiya verisinin toplanması
Planlama, iki bilgiyle başlar: çalışan hangi bölgede oturuyor ve hangi vardiyada çalışıyor. Bu ikisi ayrı ayrı bir işe yaramaz; birlikte anlam kazanır. Aynı mahallede oturan iki kişi farklı vardiyadaysa aynı araca binmez.
İlk aşamada tam adres istenmez. Mahalle ve semt bilgisi, bölge haritasını çıkarmak için yeterlidir. Sokak düzeyine yalnızca toplanma noktası kesinleşirken inilir. Bu yaklaşım, çalışanın kişisel bilgisinin gereksiz yayılmasını da önler.
Pratik not: Listeyi İK'dan tek seferde almak yerine vardiya bazında istemek, hangi bölgenin hangi saatte yük oluşturduğunu baştan görünür kılar.
Adım 2
Yoğunlaşma bölgelerinin çıkarılması
Adresler bölgelere göre gruplanır. Amaç, kaç kişinin nerede kümelendiğini görmektir. Bir bölgeden binen kişi sayısı, o bölgenin güzergâhta durak hakkı olup olmadığını belirler.
Bu aşamada zor karar şudur: tek kişinin oturduğu uzak bir bölge için güzergâh uzatılır mı? Uzatılırsa araçtaki herkesin yolculuğu uzar. Uzatılmazsa o kişi servis dışında kalır. Genellikle çözüm, o kişiyi komşu bölgedeki bir toplanma noktasına yönlendirmek ya da güzergâhı farklı bir hatla beslemektir.
Bölge yapısının güzergâhı nasıl belirlediğini örnekle görmek isterseniz Dilovası personel taşımacılığı sayfasında ilçe dışından besleme zorunluluğunu, Çayırova personel taşımacılığı sayfasında ise hem toplama hem varış bölgesi olma durumunu anlattık.
Adım 3
Toplanma noktalarının seçilmesi
Toplanma noktası, güzergâhın en çok tartışma çıkaran kısmıdır. Çünkü burada iki şey çatışır: çalışan mümkün olduğunca az yürümek ister, araç ise güvenle durabileceği bir yer arar.
- Yürüme mesafesi. Nokta, bölgede oturanların makul bir süre içinde yürüyerek ulaşabileceği yerde olmalıdır. Kışın ve karanlıkta da aynı mesafe yürünecektir.
- Duruş güvenliği. Aracın trafiği kesmeden durabildiği, yolcunun yola inmek zorunda kalmadığı bir nokta seçilir. Kavşak içi ve dar dönüş noktaları elenir.
- Bekleme koşulu. Sabah erken ve gece saatlerinde beklenecek yerin aydınlatılmış ve görünür olması önemlidir.
- Tanınabilirlik. Nokta, herkesin bildiği sabit bir referansla tarif edilebilmelidir. Tarifi belirsiz bir durak, her sabah yeniden sorulur.
Adım 4
Durak sırasının ve sürenin belirlenmesi
Duraklar belirlendikten sonra sıra kurulur. İyi bir sıralamanın tek ölçütü vardır: araç ilerlerken geri dönmemeli. Geri dönüşlü her güzergâh, yolda geçen süreyi görünmez biçimde büyütür.
Süre hesabı ise üç kalemin toplamıdır: duraklar arası yol süresi, her durakta biniş için geçen süre ve trafik payı. Bu toplam, ilk binen kişinin araçta ne kadar kalacağını da gösterir. İlk binen kişinin süresi kabul edilemez ölçüde uzunsa güzergâh ikiye bölünür.
Varış saatinin vardiya saatinden geriye doğru nasıl hesaplandığını fabrika personel servisi sayfasında, vardiya devri çakışmasını vardiyalı personel servisi sayfasında ayrıca ele aldık.
Adım 5
Planın sahada doğrulanması
Bir güzergâh, kâğıt üzerinde tamamlandığında hazır sayılmaz. Plan, servisin gerçekte işleyeceği saatte araçla gidilerek denenir.
Sahada görülen şeyler haritada yoktur: park hâlindeki araçlar yüzünden daralan sokak, sabah okul çıkışıyla çakışan cadde, ağır araç trafiğinin sıkıştırdığı sanayi yolu, aracın dönemeyeceği bir çıkmaz. Bunlar fark edilmezse plan ilk hafta kendini bozar.
Doğrulama sonrası güzergâh yazılı hâle getirilir: durak listesi, sıra ve saatler. Bundan sonra yapılacak her değişiklik, bu yazılı plan üzerinde revizyon olarak işlenir. Bu düzeni kurumsal sayfasında ayrıntılı anlattık.
Sık yapılan üç hata
1. Her adrese uğramak
Kimse yürümesin diye kurulan güzergâh, en çok yolda kalan güzergâhtır. Ortak toplanma noktası, kısa bir yürüyüş karşılığında herkesin süresini kısaltır.
2. Süreyi ortalama trafikle hesaplamak
Servis ortalama bir saatte değil, hep aynı saatte yola çıkar. Süre de o saatte ölçülmelidir.
3. Planı kurup bırakmak
Personel değişir, yol düzeni değişir, vardiya kayar. Güncellenmeyen bir güzergâh zamanla kendi kendine bozulur.
Sık sorulan sorular
Servis güzergâhı planlamak için çalışanların tam adresi gerekir mi?
Planlamanın ilk aşamasında tam adres gerekmez; mahalle veya bölge bilgisi yeterlidir. Yoğunlaşma bölgeleri çıkarıldıktan sonra yalnızca toplanma noktalarının kesinleşmesi için sokak düzeyinde ayrıntıya inilir. Böylece kişisel veri en az düzeyde işlenir.
Her çalışanın kapısının önünden geçilmeli mi?
Hayır. Her adrese uğrayan bir güzergâh, durak sayısı arttıkça toplam süreyi uzatır ve ilk binen kişiyi en uzun süre araçta tutar. Bunun yerine bölgede birkaç ortak toplanma noktası belirlenir; kısa bir yürüme mesafesi karşılığında herkesin yolculuk süresi kısalır.
Güzergâh süresi neden gerçek trafikte ölçülmeli?
Harita uygulamaları ortalama süre verir; servis ise belirli bir saatte aynı yoldan geçer. Vardiya çıkış saatinde tıkanan bir kavşak veya okul çıkışıyla çakışan bir cadde, ortalamada görünmez. Bu nedenle güzergâh, işleyeceği saatte denenir.
Güzergâh ne sıklıkla güncellenmeli?
Sabit bir süre yoktur; güncelleme ihtiyacını olaylar belirler. Personel giriş çıkışı, vardiya saati değişikliği, yol çalışması veya tekrarlayan gecikme kaydı görüldüğünde güzergâh yeniden değerlendirilir. Değişiklik olmadığında planı bozmamak esastır.